Kvantumpunkta ekrano
1994. Vicki Colvin, M. C. Schlamp kaj Paul Alivisatos, Universitato de Kalifornio en Berkeley: LED farita per kvantumaj punktoj.
Ankaŭ nomata: QLED, QD-OLED

Kristaloj larĝaj je kelkaj miliononoj de milimetro lumas en koloro difinita nur de ilia grandeco: la malgrandaj verde, la pli grandaj ruĝe.
Kiel ĝi funkcias
Kvantuma punkto estas kristalo el duonkonduktaĵo tiel malgranda, ke ĝi ne plu kondutas kiel la sama materialo en granda kvanto. Ju pli malgranda la punkto, des pli firme ĝi tenas siajn elektronojn, kaj des pli blua estas la lumo, kiun ĝi eligas. Punktoj el unu materialo povas do esti igitaj lumi en malsamaj koloroj, simple per tio, ke oni kreskigas ilin ĝis malsamaj grandecoj.
En la plimulto de la ekranoj, kiuj uzas ilin, la punktoj ne faras la bildon per si mem. Blua lumo de LED-oj aŭ de OLED-tavolo lumas sur filmon de punktoj, kaj la punktoj ŝanĝas parton de ĝi en tre puran ruĝon kaj verdon. En 1994 grupo en Berkeley iris alian vojon kaj igis tavolon de punktoj lumi per kurento sendita tra ĝi. Ekranoj konstruitaj tiel estas la sekva paŝo.
Kion rigardi
Antaŭe estas unu bildero, tranĉita kaj pligrandigita multmiloble. Blua lumo leviĝas de la lampoj sur la plato. En la maldekstra puto grandaj punktoj ŝanĝas ĝin en ruĝon. En la meza puto malgrandaj punktoj ŝanĝas ĝin en verdon. La dekstra puto havas neniujn punktojn, kaj la bluo trapasas. La strio supre montras la tri kolorojn miksitajn, kiel la okulo vidas ilin.
Fortoj
- Donas tre purajn ruĝon, verdon kaj bluon, kaj tiel larĝan gamon de koloroj
- Unu materialo faras plurajn kolorojn, kaj ŝanĝiĝas nur la grandeco de la kristalo
- Ŝanĝas bluan lumon en alian koloron, kie kolorfiltrilo forĵetus la plej grandan parton de la lumo
Malfortoj
- La punktoj kun la plej puraj koloroj longe dependis de kadmio, venena metalo
- Aero kaj malsekeco difektas la punktojn, do ili devas esti sigelitaj
- Bluaj punktoj pelataj de kurento ankoraŭ eluziĝas tro rapide
En televidiloj kaj komputilaj ekranoj kiel filmo, kiu ŝanĝas bluan lumon en ruĝan kaj verdan. Ekranoj, kies punktojn rekte pelas kurento, estis montritaj kiel prototipoj.
Homoj
Vicki Colvin, M. C. Schlamp, Paul Alivisatos. Faris LED-on el kvantumaj punktoj kaj konduktanta plasto, ĉe la Universitato de Kalifornio en Berkeley. Colvin estas la unua aŭtoro de la artikolo de 1994.
Aleksey Yekimov. Rusa fizikisto. Li montris en kolora vitro, ke la grandeco de eta kristalo difinas ĝian koloron.
Louis Brus. Pruvis la saman efikon en partikloj libere ŝvebantaj en likvo.
Moungi Bawendi. Usona, franca kaj tunizia kemiisto. En 1993 li trovis la manieron fari punktojn de preskaŭ perfekta kvalito. La tri kune ricevis la Nobel-premion pri kemio de 2023.
Xiaogang Peng, Yizheng Jin. Ĉe la Universitato de Ĝeĝjango en 2014 ili faris kvantumpunktan diodon el likvoj, tavolon post tavolo. Ĝi lumis profunde ruĝe, ŝanĝis kvinonon de siaj elektronoj en lumon, kaj ĝia vivdaŭro estis taksita je pli ol 100 000 horoj.
Fontoj
- Colvin, Schlamp and Alivisatos, Nature (1994)
- The Nobel Prize in Chemistry 2023, press release
- Quantum dot display (Wikipedia)
- Nobel Chemistry Prize 2023, Tecnológico de Monterrey
- Dai, Jin, Peng and others, Solution-processed, high-performance light-emitting diodes based on quantum dots, Nature (2014)
- Stender, Insulator triggered charge balance for high-performance QLEDs, MRS Bulletin (2015)
MikroLED / Maldikfilma elektrolumineska panelo
Muzeo de Alternativaj Vidigiloj / Indekso / Homoj / Pri la muzeo / Virinoj en la muzeo / Nigraj inventistoj kaj artistoj
English / Català / Deutsch / Esperanto / Español / Français / 日本語 / 한국어 / Português / 简体中文